Araç Şarj İstasyonları ve Elektrikli Araç Şarj Sistemi Kurulumu: Nelere Dikkat Edilmeli?

Elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu, elektrik tesisatında doğru planlama, güvenli ekipman seçimi ve mevzuata uygun uygulama gerektiren önemli bir iştir. Elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla birlikte evlerde, apartmanlarda, sitelerde, iş yerlerinde ve ticari alanlarda şarj ünitesi ihtiyacı da artıyor.

Peki, bir elektrikli araç şarj sistemi nasıl kurulur? Elektrikçinin bu işte sorumlulukları nelerdir? Hangi yönetmeliklere ve teknik standartlara dikkat edilmelidir?

Gelin, konuyu fazla teknik ayrıntılara boğulmadan ama işin önemli noktalarını da atlamadan inceleyelim.

Elektrikli Araç Şarj İstasyonu Nedir?

Elektrikli araç şarj istasyonu, elektrikli veya şarj edilebilir hibrit araçların bataryalarını şarj etmek için kullanılan elektrikli ekipman ve bağlantı sistemidir. Ancak burada yalnızca duvara bir cihaz monte etmekten söz etmiyoruz. Sistemin güvenli çalışması için elektrik beslemesinden koruma elemanlarına, kablo seçiminden topraklamaya kadar birçok ayrıntı birlikte değerlendirilmelidir.

Şarj sistemleri genel olarak iki gruba ayrılır:

• AC şarj istasyonları: Evlerde, iş yerlerinde ve araçların uzun süre park edildiği alanlarda yaygın olarak tercih edilir.

• DC hızlı şarj istasyonları: Daha kısa sürede yüksek güçte şarj ihtiyacı olan ticari ve kamusal alanlarda kullanılır.

Burada önemli bir ayrıntı var: Her araç her güçte şarj olamaz. Aracın kabul ettiği şarj gücü, şarj cihazının kapasitesi ve tesisatın sağlayabileceği güç birlikte değerlendirilmelidir.

Elektrikli Araç Şarj Sistemi Kurulumunda Nelere Dikkat Edilmeli?

1. Önce mevcut elektrik tesisatı kontrol edilmeli

Kuruluma başlamadan önce tesisatın mevcut durumu incelenmelidir. Binanın elektrik bağlantı gücü, ana pano kapasitesi, mevcut tüketim yükü ve şarj cihazının ihtiyaç duyduğu güç belirlenmelidir.

Örneğin, mevcut elektrik tesisatına 22 kW gücünde bir şarj cihazı bağlamak her binada mümkün olmayabilir. Ana besleme veya pano kapasitesi yetersizse güç artırımı, tesisat tadilatı ya da ayrı abonelik gibi seçenekler gündeme gelebilir.

Kısacası, önce cihazı satın alıp sonra tesisatın uygun olup olmadığını düşünmek yerine, işe keşifle başlamak çok daha doğrudur.

2. Kablo kesiti ve hat uzunluğu doğru hesaplanmalı

Şarj istasyonları uzun süre yüksek yük altında çalışabilir. Bu nedenle kablo kesiti yalnızca cihazın gücüne bakılarak seçilmemelidir.

Kablo seçiminde şu noktalar değerlendirilmelidir:

• Şarj cihazının nominal akımı ve bağlantı şekli

• Kablo uzunluğu ve oluşabilecek gerilim düşümü

• Döşeme yöntemi ve ortam sıcaklığı

• Kabloların birlikte döşenmesi ve akım taşıma kapasitesi

• Kısa devre koşulları ve koruma elemanlarıyla uyum

Yanlış kablo seçimi, aşırı ısınmaya, enerji kayıplarına ve yangın riskine neden olabilir. Bu nedenle hesaplamalar ilgili standartlara ve tesisat koşullarına göre yapılmalıdır.

3. Kaçak akım koruması ve topraklama ihmal edilmemeli

Elektrikli araç şarj sistemlerinde güvenliğin en önemli parçalarından biri elektrik çarpmasına karşı korumadır.

Şarj cihazının teknik dokümanında belirtilen kaçak akım koruma özellikleri incelenmeli; uygun kaçak akım koruma düzeni ve aşırı akım koruması tasarlanmalıdır. Cihazın DC kaçak akım algılama özelliği bulunup bulunmadığı özellikle kontrol edilmelidir. Gerekli koruma tipi, cihazın özelliklerine ve uygulanacak standarda göre belirlenmelidir.

Ayrıca koruma iletkeni, topraklama sistemi ve eşpotansiyel bağlantılar kontrol edilmelidir. Topraklama sürekliliği ve gerekli elektriksel ölçümler doğrulanmadan sistem kullanıma açılmamalıdır.

Unutmayalım: Şarj cihazının kaliteli olması tek başına yeterli değildir. Onu besleyen tesisatın da güvenli olması gerekir.

4. Şarj cihazının yeri doğru belirlenmeli

Şarj istasyonunun montaj yeri, günlük kullanımı ve bakım işlemlerini doğrudan etkiler. Cihazın araç girişine uygun mesafede olması, kablonun araçların geçiş alanında tehlike oluşturmaması ve bağlantıların dış etkenlerden korunması gerekir.

Özellikle açık otoparklarda su, nem, toz, güneş ışığı ve mekanik darbe gibi etkenler dikkate alınmalıdır. Cihazın kullanım ortamına uygun koruma sınıfına sahip olması önemlidir.

Bunun yanında montaj yüksekliği, kablo taşıma düzeni, araç park alanı ve acil durumda erişim de planlama sırasında düşünülmelidir.

5. Akıllı şarj ve yük yönetimi değerlendirilmeli

Özellikle apartmanlar, siteler ve iş yerlerinde aynı anda birden fazla aracın şarj edilmesi elektrik tesisatına ciddi yük bindirebilir.

Akıllı şarj ve dinamik yük yönetimi sistemleri, binanın toplam tüketimini takip ederek şarj gücünü ihtiyaç doğrultusunda ayarlayabilir. Böylece mevcut elektrik kapasitesi daha verimli kullanılabilir ve gereksiz güç artırımı ihtiyacı azaltılabilir.

Birden fazla şarj noktası planlanıyorsa ileride yeni cihazların eklenebileceği de düşünülmelidir. Bugünkü ihtiyaca göre kurulan sistemin yarın yetersiz kalmaması için altyapıyı baştan doğru tasarlamak önemlidir.

Elektrikli Araç Şarj İstasyonu Kurulumunda Elektrikçiye Düşen İşler

Elektrikçinin görevi yalnızca kablo çekmek ve şarj cihazını duvara sabitlemek değildir. Güvenli, ölçülebilir ve mevzuata uygun bir sistem oluşturulmasına katkı sağlamak da işin önemli bir parçasıdır.

Kurulum sırasında elektrikçinin üstlenebileceği başlıca işler şunlardır:

1. Keşif ve teknik kontrol: Mevcut panonun, besleme hattının, topraklama sisteminin ve tesisat kapasitesinin incelenmesi.

2. Hat ve koruma elemanlarının belirlenmesi: Uygun kablo, devre kesici ve kaçak akım koruma düzeninin teknik hesaplara ve cihaz üreticisinin talimatlarına göre seçilmesi.

3. Kablo güzergâhının hazırlanması: Kablo kanalı, boru, tava veya uygun diğer tesisat yöntemleriyle güvenli hat oluşturulması.

4. Pano bağlantılarının yapılması: Gerekli koruma elemanlarının uygun panoya yerleştirilmesi ve bağlantıların projeye göre gerçekleştirilmesi.

5. Şarj cihazının montajı: Üreticinin montaj talimatlarına uygun sabitleme, bağlantı ve mekanik kontrollerin yapılması.

6. Ölçüm ve testler: Koruma iletkeni sürekliliği, topraklama ve ilgili elektriksel güvenlik kontrollerinin gerçekleştirilmesi; gerekli test sonuçlarının kayıt altına alınması.

7. Devreye alma desteği: Cihazın çalışmasının kontrol edilmesi, hata durumlarının incelenmesi ve sistemin kullanım için güvenli olduğunun doğrulanmasına katkı sağlanması.

Burada önemli bir ayrım vardır: Elektrikçinin yapacağı uygulama işleri ile elektrik projesinin hazırlanması, onaylanması, dağıtım şirketi başvuruları ve kabul işlemleri aynı sorumluluk değildir. İşin kapsamına göre yetkili proje müellifi, ilgili elektrik mühendisi, dağıtım şirketi ve diğer yetkili taraflarla koordinasyon gerekebilir.

Elektrikli Araç Şarj İstasyonu Kurulumunda Hangi Yönetmeliklere Dikkat Edilmeli?

Türkiye'de şarj istasyonu kurulumu için tek bir mevzuata bakmak yeterli değildir. Kurulumun evde kişisel kullanım için mi, apartman otoparkında mı, yoksa halka açık ticari bir alanda mı yapılacağı da uygulanacak yükümlülükleri etkiler.

Başlıca dikkate alınması gereken mevzuat ve standartlar şunlardır:

Şarj Hizmeti Yönetmeliği

Şarj istasyonlarının kurulması, işletilmesi, şarj ağına bağlanması ve şarj hizmeti sunulmasıyla ilgili temel düzenlemelerden biridir. Yönetmeliğin 21 ve 22'nci maddeleri, istasyonların mevzuata uygun kurulumu ve bağlantı süreçleri açısından özellikle önemlidir.

Kişisel kullanım amacıyla kurulan, ticari faaliyet göstermeyen özel şarj üniteleri ile halka açık şarj hizmeti sunan işletmelerin yükümlülükleri aynı değildir. Halka açık ve ticari şarj hizmetlerinde EPDK lisans ve ilgili işletme koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği

Mevcut bina elektrik tesisatına bağlı olarak yapılan kurulumlarda tesisatın güvenli ve uygun şekilde düzenlenmesi açısından önem taşır. Yeni hat çekilmesi, pano düzenlemesi ve tesisat tadilatı gibi işlerde ilgili hükümler dikkate alınmalıdır.

Elektrik Tesisleri Proje Yönetmeliği

Kurulum sırasında proje hazırlanması veya mevcut elektrik projesinde değişiklik yapılması gerektiğinde değerlendirilmesi gereken düzenlemeler arasındadır.

Elektrik Tesisleri Kabul Yönetmeliği

Kurulumun niteliğine ve ilgili tesis için geçerli prosedürlere bağlı olarak kabul ve uygunluk süreçlerinde dikkate alınmalıdır.

Elektrikli Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği

Uygulama kapsamına giren tesislerde elektriksel güvenlik ve tesisin teknik şartları açısından göz önünde bulundurulmalıdır.

İlgili TS ve TS EN IEC standartları

Şarj sistemlerinde kullanılan ekipmanların ve bağlantıların uygunluğunun değerlendirilmesinde şu standartlar öne çıkar:

• TS 13912: Elektrikli araç şarj istasyonlarının kurulumu ve işletilmesiyle ilgili ulusal teknik referanslardan biridir.

• TS EN IEC 61851 serisi: Elektrikli araç iletken şarj sistemlerine ilişkin teknik gereklilikleri kapsar.

• TS EN IEC 62196 serisi: Şarj fişleri, prizler ve araç bağlantı elemanlarıyla ilgilidir.

Uygulanacak standardın güncel sürümü ve ilgili tesise uygulanabilirliği kurulum öncesinde kontrol edilmelidir.

Mevzuatın güncel metnine ve resmi açıklamalara EPDK Enerji Dönüşümü sayfasından ulaşılabilir.

Apartman ve Site Otoparkına Şarj Ünitesi Kurulabilir mi?

Evet, gerekli teknik ve hukuki şartlar sağlandığında apartman ve site otoparklarına elektrikli araç şarj ünitesi kurulabilir.

Ancak burada yalnızca elektrik tesisatının uygun olması yeterli değildir. Otoparkın kişiye özel bir alan mı yoksa ortak kullanım alanı mı olduğu, mevcut tesisatın değiştirilip değiştirilmeyeceği ve diğer bağımsız bölümlerin etkilenip etkilenmeyeceği de önemlidir.

EPDK'nın açıklamalarına göre, şarj ünitesi ayrı bir elektrik aboneliğiyle veya uygun şartlarda mevcut iç tesisat üzerinden kurulabilir. Güç artışı, proje tadilatı ve bağlantı işlemleri gerekiyorsa ilgili teknik mevzuat kapsamında hareket edilmelidir.

Ortak kullanım alanlarında ise kat mülkiyeti mevzuatı ve gerekli kat malikleri kurulu kararları ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle işe başlamadan önce bina yönetimiyle görüşmek ve gerekli izinleri netleştirmek sonradan yaşanabilecek sorunları azaltır.

Ev Tipi Şarj İstasyonu Kurulumunda Ayrı Abonelik Gerekli mi?

Her durumda ayrı abonelik gerektiği söylenemez. Kurulum, mevcut iç tesisat üzerinden veya ayrı abonelik oluşturularak gerçekleştirilebilir. Hangi yöntemin uygun olacağı; mevcut elektrik bağlantısına, talep edilen güce, tesisatın durumuna ve ilgili bağlantı koşullarına bağlıdır.

Evde yalnızca kişisel kullanım amacıyla kurulan ve ticari faaliyet göstermeyen şarj üniteleri için genel olarak şarj ağı işletmeci lisansı gerekmez. Ancak bu durum elektrik tesisatıyla ilgili teknik yükümlülüklerin ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Özellikle yüksek güçlü bir cihaz kurulacaksa elektrik bağlantısının kapasitesi ve gerekli koruma düzenleri mutlaka kontrol edilmelidir.

Kurulum Sonrası Test ve Kontroller Neden Önemli?

Şarj cihazı monte edilip enerji verildiğinde işin bittiğini düşünmek doğru değildir. Kurulum sonrası testler, sistemin güvenli şekilde çalıştığını doğrulamak için gereklidir.

Devreye alma sürecinde bağlantılar, koruma elemanları, topraklama, cihazın hata bildirimleri ve üreticinin belirttiği fonksiyonlar kontrol edilmelidir. Uygun test cihazlarıyla gerekli elektriksel ölçümler yapılmalı ve sonuçlar kayıt altına alınmalıdır.

Kullanıcıya cihazın doğru kullanımı, kablo ve soketlerin korunması ve olağan dışı durumlarda ne yapılması gerektiği hakkında bilgi verilmesi de faydalıdır.

Sonuç: Şarj İstasyonu Kurulumunda Doğru İşçilik ve Güvenlik Birlikte Düşünülmeli

Elektrikli araç şarj istasyonu kurulumu, elektrik tesisatında özen ve teknik bilgi gerektiren bir uygulamadır. Doğru cihazı seçmek kadar doğru kabloyu kullanmak, uygun koruma elemanlarını belirlemek, topraklamayı kontrol etmek ve gerekli mevzuata uymak da önemlidir.

Elektrikçiler açısından bu alan, gelişen elektrikli araç teknolojileriyle birlikte yeni iş fırsatları sunmaktadır. Ancak kalıcı ve güvenilir bir iş ortaya çıkarmak için yalnızca montaj becerisi yeterli değildir; keşif, hesaplama, ölçüm, test ve mevzuat bilgisi de gerekir.

Kısacası, elektrikli araç şarj sistemi kurulumunda en doğru yaklaşım; işe keşifle başlamak, projeye uygun çalışmak, güvenlik kontrollerini tamamlamak ve sistemi ancak gerekli şartlar sağlandığında devreye almaktır.